Ψυχωτικά συμπτώματα στο πλαίσιο μη ψυχωτικών διαταραχών

Ψυχωτικές διαταραχές και ψυχωτικά συμπτώματα
Ο όρος ψύχωση περιγράφει καταστάσεις κατά τις οποίες διαταράσσεται ουσιωδώς η αντίληψη της πραγματικότητας. Οι ψυχωτικές διαταραχές περιλαμβάνουν τη σχιζοφρένεια, τη βραχεία ψυχωτική διαταραχή, τη σχιζοφρενικόμορφη διαταραχή, τη σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, τις παραληρητικές διαταραχές, καθώς και ψυχωτικές καταστάσεις που οφείλονται σε ουσίες ή οργανικά αίτια. Κεντρικό τους χαρακτηριστικό αποτελεί η επίμονη παρουσία ψυχωτικών συμπτωμάτων με σημαντική λειτουργική έκπτωση.Τα ψυχωτικά συμπτώματα περιλαμβάνουν κυρίως παραληρητικές ιδέες, ψευδαισθήσεις, αποδιοργανωμένη σκέψη ή συμπεριφορά, καθώς και αρνητικά συμπτώματα όπως η συναισθηματική επιπέδωση και η απάθεια. Αν και τα συμπτώματα αυτά αποτελούν βασικά διαγνωστικά κριτήρια των ψυχωτικών διαταραχών, είναι πλέον σαφές ότι μπορούν να εμφανιστούν και εκτός αυτών, στο πλαίσιο μη ψυχωτικών διαταραχών ή ακόμη και στον γενικό πληθυσμό.

Ψυχωτικά ομοιάζουσες εμπειρίες και διαστασιακή θεώρηση

Ο όρος ψυχωτικά ομοιάζουσες εμπειρίες (psychotic-likeexperiences, PLEs) περιγράφει αντιληπτικές ή γνωστικές εμπειρίες που μοιάζουν με ψυχωτικά συμπτώματα, αλλά δεν συνοδεύονται από σταθερή απώλεια επαφής με την πραγματικότητα. Παραδείγματα περιλαμβάνουν παροδικές ακουστικές ψευδαισθήσεις, ιδέες αναφοράς ή καχυποψία με διατηρημένη εναισθησία.Επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι τέτοιες εμπειρίες κατανέμονται στον γενικό πληθυσμό και ακολουθούν διαστασιακή κατανομή, ενισχύοντας την υπόθεση του συνεχούς της ψύχωσης. Στο πλαίσιο αυτό, η ψύχωση δεν νοείται ως κατηγορικό φαινόμενο αλλά ως άκρο ενός ευρύτερου φάσματος ψυχοπαθολογικών εμπειριών.

Μη ψυχωτικές διαταραχές με ψυχωτικά συμπτώματα

Η παρουσία ψυχωτικών συμπτωμάτων σε μη ψυχωτικές διαταραχές έχει τεκμηριωθεί εκτενώς. Άτομα με αγχώδεις και καταθλιπτικές διαταραχές μπορεί να εμφανίζουν ψυχωτικά συμπτώματα σε ήπια ή μέτρια ένταση, χωρίς να πληρούν τα κριτήρια ψυχωτικής διαταραχής. Ιδιαίτερα στην κατάθλιψη, ψυχωτικά χαρακτηριστικά όπως ενοχικές ή μηδενιστικές ιδέες μπορεί να εμφανιστούν, συχνά σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα της συναισθηματικής διαταραχής. Επισημαίνεται ότι ψυχωτικά συμπτώματα μπορούν επίσης να εμφανιστούν σεδιαταραχές άγχους, ιδίως υπό συνθήκες έντονου στρες, σε διαταραχές μετατραυματικού στρεςόπου οι ψευδαισθήσεις σχετίζονται με το τραύμα, σε διαταραχές προσωπικότητας, κυρίως οριακού τύπου, με παροδικά ψυχωτικά φαινόμενα υπό συναισθηματική πίεση.Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα συμπτώματα είναι συνήθως παροδικά, εξαρτώμενα από το πλαίσιο και μερικώς αναστρέψιμα, γεγονός που τα διαφοροποιεί από την πρωτοπαθή ψύχωση.

Ψυχωτικές εμπειρίες σε παιδιά και εφήβους

Ιδιαίτερη σημασία έχει η μελέτη των ψυχωτικών εμπειριών σε νέους. Οι ψυχωτικές εμπειρίες σε μη ψυχωτικούς εφήβους συνδέονται με αυξημένα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης και αυτοκτονικού ιδεασμού, χωρίς ωστόσο να αποτελούν αξιόπιστο προγνωστικό δείκτη για μελλοντική ψυχωτική διαταραχή. Υποστηρίζεται ότι τέτοια συμπτώματα συχνά αντανακλούν αναπτυξιακή ευαλωτότητα ή αντίδραση σε ψυχοκοινωνικούς στρεσογόνους παράγοντες.

Διαφοροδιάγνωση και κλινικές επιπτώσεις

Η διαφοροδιάγνωση μεταξύ ψυχωτικής και μη ψυχωτικής διαταραχής με ψυχωτικά συμπτώματα απαιτεί προσεκτική κλινική αξιολόγηση, με τη διαδικασία αυτή, όπως και πολλές κλινικές αποφάσεις, να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην εμπειρία και στην διαίσθηση.Κρίσιμες παράμετροι αποτελούν η διάρκεια, η ένταση, η συνέπεια των συμπτωμάτων, ο βαθμός εναισθησίας και η λειτουργική έκπτωση. Η διαστασιακή κατανόηση της ψύχωσης επιτρέπει την αποφυγή απλουστευτικών διαγνωστικών σχημάτων και προάγει πιο στοχευμένες παρεμβάσεις.

Βιβλιογραφία

Hanssen, M., Peeters, F., Krabbendam, L., Radstake, S., Verdoux, H., & Van Os, J. (2003). How psychotic are individuals with non-psychotic disorders? Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 38(3), 149–154. https://doi.org/10.1007/s00127-003-0622-7.
Hinterbuchinger, B., &Mossaheb, N. (2021). Psychotic-Like Experiences: A Challenge in Definition and assessment. Frontiers in Psychiatry, 12, 582392. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.582392.
Kelleher, I., Keeley, H., Corcoran, P., Lynch, F., Fitzpatrick, C., Devlin, N., Molloy, C., Roddy, S., Clarke, M. C., Harley, M., Arseneault, L., Wasserman, C., Carli, V., Sarchiapone, M., Hoven, C., Wasserman, D., & Cannon, M. (2012). Clinicopathological significance of psychotic experiences in non-psychotic young people: evidence from four population-based studies. The British Journal of Psychiatry, 201(1), 26–32. https://doi.org/10.1192/bjp.bp.111.101543.
Murray, G. K., & Jones, P. B. (2012). Psychotic symptoms in young people without psychotic illness: mechanisms and meaning. The British Journal of Psychiatry, 201(1), 4–6. https://doi.org/10.1192/bjp.bp.111.107789.
Reilly, T. (2022, October 1). When psychotic symptoms are not psychosis. RationalPsychiatry. https://rationalpsychiatry.substack.com/p/when-psychotic-symptoms-are-not-psychosis.
Stefanis, N. C., Hanssen, M., Smirnis, N. K., Avramopoulos, D. A., Evdokimidis, I. K., Stefanis, C. N., Verdoux, H., & Van Os, J. (2002). Evidence that three dimensions of psychosis have a distribution in the general population. PsychologicalMedicine, 32(2), 347-https://doi.org/10.1017/s0033291701005141.
Verdoux, H., & Van Os, J. (2002). Psychotic symptoms in non-clinical populations and the continuum of psychosis. Schizophrenia Research, 54(1–2), 59–65. https://doi.org/10.1016/s0920-9964(01)00352-8.