Η διάγνωση αυτισμού σε ένα παιδί δεν επηρεάζει μόνο το ίδιο, αλλά ολόκληρο το
οικογενειακό σύστημα. Οι γονείς καλούνται να διαχειριστούν νέες πληροφορίες,
έντονα συναισθήματα και μια καθημερινότητα που συχνά συνοδεύεται από
προκλήσεις και αβεβαιότητα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η συμβουλευτική γονέων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της εργοθεραπευτικής παρέμβασης. Ο ρόλος του εργοθεραπευτή δεν περιορίζεται στη θεραπευτική συνεδρία με το παιδί, αλλά επεκτείνεται στη στήριξη, καθοδήγηση και ενδυνάμωση της οικογένειας.Η συμβουλευτική δεν αποτελεί απλή παροχή οδηγιών. Πρόκειται για μια δυναμική διαδικασία συνεργασίας, κατά την οποία οι γονείς αποκτούν βαθύτερη κατανόηση των αναγκών του παιδιού τους και ενισχύουν την ικανότητά τους να ανταποκρίνονται αποτελεσματικά στην καθημερινότητα. Οι γονείς δεν χρειάζονται «τέλειες» απαντήσεις. Χρειάζονται κατανόηση, καθοδήγηση και πρακτικά εργαλεία.
Κατανόηση της συμπεριφοράς
Ένα από τα βασικά σημεία της συμβουλευτικής είναι η αλλαγή οπτικής απέναντι στη συμπεριφορά του παιδιού. Συμπεριφορές όπως εκρήξεις, αποφυγή δραστηριοτήτων, δυσκολία στις αλλαγές και επαναλαμβανόμενες κινήσεις δεν αποτελούν «κακή συμπεριφορά», αλλά συχνά
εκφράζουν:
1. αισθητηριακή υπερφόρτωση
2. δυσκολία στην επικοινωνία
3. ανάγκη για προβλεψιμότητα
4. συναισθηματική δυσρύθμια
Όταν οι γονείς κατανοούν το «γιατί», μπορούν να διαχειριστούν πιο αποτελεσματικά το «πώς».
Πρακτικές στρατηγικές στην καθημερινότητα
Η εργοθεραπευτική συμβουλευτική παρέχει συγκεκριμένα εργαλεία που μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα:
1. Δομή και ρουτίνα για μείωση άγχους
2. Οπτικοποίηση για καλύτερη κατανόηση
3. Προετοιμασία για μεταβάσεις
4. Αισθητηριακή ρύθμιση
5. Ενίσχυση αυτονομίας
Μικρές αλλαγές στο περιβάλλον και στον τρόπο προσέγγισης μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά.
Συχνά λάθη που κάνουν οι γονείς. Στην προσπάθειά τους να βοηθήσουν, οι γονείς μπορεί άθελά τους να δυσκολεύουν την κατάσταση:
1. πολλές λεκτικές οδηγίες
2. ασυνέπεια στη ρουτίνα
3. συχνές αλλαγές στον τρόπο διαχείρισης
4. ερμηνεία της συμπεριφοράς ως «πείσμα»
Η συμβουλευτική βοηθά στη μετάβαση από την αντίδραση στην κατανόηση.
Παραδείγματα από την καθημερινότητα
Η θεωρία γίνεται πιο κατανοητή μέσα από την πράξη:
Ένα παιδί που αντιδρά στο μπάνιο μπορεί να έχει αισθητηριακή ευαισθησία.
Ένα παιδί που αρνείται να ντυθεί μπορεί να δυσκολεύεται με υφές.
Ένα παιδί που ξεσπά πριν τον ύπνο μπορεί να είναι υπερδιεγερμένο.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η συμβουλευτική βοηθά τον γονέα να δει πίσω από τη
συμπεριφορά.
Πότε χρειάζεται ένας γονέας συμβουλευτική;
Η συμβουλευτική δεν αφορά μόνο «δύσκολες» καταστάσεις.
Είναι χρήσιμη όταν ο γονέας:
1. νιώθει ότι δεν ξέρει πώς να βοηθήσει
2. δοκιμάζει χωρίς αποτέλεσμα
3. βιώνει ένταση στην καθημερινότητα
4. αισθάνεται κόπωση ή αβεβαιότητα
Η έγκαιρη υποστήριξη κάνει τη διαφορά.
Ο ρόλος του γονέα ως συν-θεραπευτή
Οι γονείς αποτελούν τον σημαντικότερο παράγοντα εξέλιξης του παιδιού.
Η πρόοδος δεν συμβαίνει μόνο στη συνεδρία, αλλά:
1.στο σπίτι
2. στη ρουτίνα
3. στις μικρές καθημερινές στιγμές
Η συμβουλευτική ενισχύει την αυτοπεποίθηση των γονέων και δημιουργεί
συνέπεια.
Η σημασία της σχέσης
Πέρα από τις τεχνικές, το πιο σημαντικό στοιχείο είναι η σχέση.
Ένα παιδί που νιώθει αποδοχή και κατανόηση:
1.συνεργάζεται πιο εύκολα
2. ρυθμίζεται καλύτερα
3. εξελίσσεται πιο ουσιαστικά
Η σημασία της συνέπειας
Η σταθερότητα και η συνέπεια αποτελούν βασικούς πυλώνες:
1. ίδιες στρατηγικές
2. σταθερό περιβάλλον
3. κοινή γραμμή μεταξύ γονέων και θεραπευτή
Το παιδί χρειάζεται προβλεψιμότητα για να νιώσει ασφάλεια.
Η συναισθηματική διάσταση
Η γονεϊκότητα σε αυτές τις συνθήκες συνοδεύεται συχνά από:
1. άγχος
2. ενοχές
3. κόπωση
4.αβεβαιότητα
Η συμβουλευτική προσφέρει χώρο έκφρασης και στήριξης χωρίς κριτική.
Συμπερασματικά
Η συμβουλευτική γονέων δεν αποτελεί απλώς ένα συμπληρωματικό κομμάτι της
παρέμβασης. Είναι βασικός πυλώνας.
Όταν οι γονείς κατανοούν, υποστηρίζονται και ενδυναμώνονται, τότε δημιουργείται
το πιο σημαντικό θεραπευτικό περιβάλλον: η ίδια η οικογένεια.
Η πρόοδος του παιδιού δεν εξαρτάται μόνο από τη θεραπεία, αλλά από τη σχέση,
τη συνέπεια και την κατανόηση που βιώνει καθημερινά.
Βιβλιογραφία
American Psychiatric Association (2015). Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο
Ψυχικών Διαταραχών DSM-5. Ιατρικές Εκδόσεις Λίτσας.
Ayres, A. J. (2005). Αισθητηριακή Ολοκλήρωση και το Παιδί. Εκδόσεις Πασχαλίδης.
Καλαντζή-Αζίζι, Α. & συν. (2011). Αναπτυξιακές Διαταραχές. Εκδόσεις Πεδίο.
Σιδηροπούλου-Δημακάκου, Δ. (2017). Αυτισμός: Σύγχρονες Προσεγγίσεις
Παρέμβασης. Εκδόσεις Gutenberg.
Ελληνική Εταιρεία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων (ΕΕΠΑΑ). Οδηγοί υποστήριξης
και ενημερωτικό υλικό για γονείς.
Β. Εργοθεραπείας
Μικέλη Βασιλική
