«Το παιδί μου επαναλαμβάνει συλλαβές όταν μιλάει.»
«Μιλάει τόσο γρήγορα που πολλές φορές δεν μπορούμε να το καταλάβουμε.»
«Είναι τραυλισμός ή σχετίζεται με τον αυτισμό;»
Αυτές είναι από τις συχνότερες ερωτήσεις που απευθύνουν οι γονείς στον λογοθεραπευτή. Είναι φυσικό να ανησυχούν όταν παρατηρούν αλλαγές στη ροή της ομιλίας του παιδιού τους, ιδιαίτερα όταν έχει ήδη διαγνωστεί με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ).
Η απάντηση, όμως, δεν είναι πάντα απλή. Δεν αποτελεί κάθε επανάληψη λέξεων ή κάθε γρήγορος λόγος ένδειξη διαταραχής της ροής. Αντίστοιχα, ούτε κάθε δυσρυθμία σχετίζεται αποκλειστικά με τον αυτισμό. Γι’ αυτόν τον λόγο, η έγκαιρη και ολοκληρωμένη αξιολόγηση από λογοθεραπευτή είναι καθοριστικής σημασίας.
Τι είναι οι διαταραχές ροής της ομιλίας;
Οι διαταραχές ροής είναι διαταραχές που επηρεάζουν τη φυσική συνέχεια, τον ρυθμό και την ευχέρεια της ομιλίας. Οι δύο συχνότερες είναι ο αναπτυξιακός τραυλισμός και η ταχυλαλία (cluttering).
Ο τραυλισμός χαρακτηρίζεται από επαναλήψεις ήχων ή συλλαβών, επιμηκύνσεις φθόγγων, μπλοκαρίσματα και συχνά συνοδεύεται από αυξημένη προσπάθεια κατά την ομιλία ή δευτερογενείς κινήσεις, όπως βλεφαρισμούς ή κινήσεις της κεφαλής.
Αντίθετα, η ταχυλαλία χαρακτηρίζεται από υπερβολικά γρήγορο ή ακανόνιστο ρυθμό ομιλίας, παραλείψεις ή συγχωνεύσεις συλλαβών, δυσκολία στην οργάνωση του λόγου και μειωμένη καταληπτότητα. Συχνά το ίδιο το άτομο δεν αντιλαμβάνεται ότι ο λόγος του είναι δυσνόητος.
Γιατί η αξιολόγηση είναι πιο απαιτητική στον αυτισμό;
Τα άτομα με ΔΑΦ μπορεί να εμφανίζουν ιδιαιτερότητες στην επικοινωνία που μοιάζουν με διαταραχές ροής χωρίς να αποτελούν απαραίτητα τραυλισμό ή ταχυλαλία.
Για παράδειγμα, μπορεί να παρατηρηθούν:
- επαναλήψεις λέξεων ή φράσεων (ηχολαλία),
- παύσεις που σχετίζονται με τη γλωσσική επεξεργασία,
- δυσκολίες στην οργάνωση του προφορικού λόγου,
- άτυπος ρυθμός ομιλίας,
- δυσκολίες στην πραγματολογία της επικοινωνίας.
Οι συμπεριφορές αυτές μπορεί εύκολα να παρερμηνευθούν. Παράλληλα, η διεθνής βιβλιογραφία αναγνωρίζει ότι ο τραυλισμός και η ταχυλαλία μπορούν να συνυπάρχουν με τον αυτισμό, γεγονός που καθιστά τη διαφοροδιάγνωση ακόμη πιο σημαντική.
Πότε χρειάζεται αξιολόγηση από λογοθεραπευτή;
Η αξιολόγηση είναι σημαντικό να πραγματοποιείται όταν οι δυσρυθμίες:
- επιμένουν για αρκετές εβδομάδες ή μήνες,
- αυξάνονται σε συχνότητα ή ένταση,
- συνοδεύονται από εμφανή προσπάθεια ή ένταση κατά την ομιλία,
- δυσκολεύουν την κατανόηση του λόγου,
- προκαλούν αποφυγή επικοινωνίας ή απογοήτευση στο παιδί,
- επηρεάζουν τη συμμετοχή του στο σχολείο ή στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.
Σύμφωνα με την ASHA, η αξιολόγηση δεν περιορίζεται μόνο στη συχνότητα των δυσρυθμιών, αλλά περιλαμβάνει και τη διερεύνηση της επίδρασής τους στην καθημερινή λειτουργικότητα, στη συμμετοχή και στην ποιότητα ζωής του ατόμου.
Τι αξιολογεί ο λογοθεραπευτής;
Ο λογοθεραπευτής δεν εξετάζει μόνο «αν το παιδί τραυλίζει».
Η αξιολόγηση περιλαμβάνει:
- το είδος και τη συχνότητα των δυσρυθμιών,
- τον ρυθμό και την καταληπτότητα της ομιλίας,
- τις γλωσσικές και επικοινωνιακές δεξιότητες,
- τις πραγματολογικές δυσκολίες,
- τις αντιδράσεις του παιδιού απέναντι στις δυσκολίες του,
- τον τρόπο με τον οποίο οι δυσκολίες επηρεάζουν την καθημερινότητά του.
Η σύγχρονη λογοθεραπευτική αξιολόγηση βασίζεται στο πλαίσιο της Διεθνούς Ταξινόμησης της Λειτουργικότητας (ICF) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Αυτό σημαίνει ότι δεν εξετάζουμε μόνο το σύμπτωμα, αλλά και πώς αυτό επηρεάζει την επικοινωνία, τη συμμετοχή και την ποιότητα ζωής του παιδιού.
Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς;
Οι γονείς μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά δημιουργώντας ένα υποστηρικτικό επικοινωνιακό περιβάλλον:
- Αφιερώστε χρόνο για να ολοκληρώσει το παιδί αυτό που θέλει να πει.
- Αποφύγετε να το διακόπτετε ή να ολοκληρώνετε τις προτάσεις του.
- Διατηρήστε ήρεμο ρυθμό συζήτησης.
- Μην ασκείτε πίεση με εκφράσεις όπως «μίλα πιο αργά» ή «σκέψου πριν μιλήσεις».
- Συζητήστε τις ανησυχίες σας με τον λογοθεραπευτή, αντί να προσπαθείτε να διορθώσετε μόνοι σας τον τρόπο ομιλίας του παιδιού.
Συμπέρασμα
Οι δυσρυθμίες της ομιλίας στα παιδιά με αυτισμό δεν πρέπει ούτε να αγνοούνται ούτε να οδηγούν σε βιαστικά συμπεράσματα. Δεν είναι κάθε επανάληψη τραυλισμός και δεν είναι κάθε γρήγορος λόγος ταχυλαλία.
Η σωστή διαφοροδιάγνωση αποτελεί το πρώτο και σημαντικότερο βήμα για την επιλογή της κατάλληλης παρέμβασης. Μέσα από μια ολοκληρωμένη λογοθεραπευτική αξιολόγηση μπορούν να αναγνωριστούν οι πραγματικές ανάγκες του παιδιού και να σχεδιαστεί μια εξατομικευμένη παρέμβαση που θα ενισχύσει όχι μόνο την ευχέρεια της ομιλίας του, αλλά κυρίως τη λειτουργική επικοινωνία, την αυτοπεποίθηση και τη συμμετοχή του στην καθημερινή ζωή.
Βιβλιογραφία
[1] American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR).
[2] American Speech-Language-Hearing Association. (n.d.). Stuttering, Cluttering, and Fluency – Practice Portal.
[3] Coleman, C., &Yaruss, J. S. (2014). A comprehensive view of stuttering: Implications for assessment and treatment. Perspectives on School-Based Issues, 15(2), 75–80.
[4] Tichenor, S. E., &Yaruss, J. S. (2019). Stuttering as defined by adults who stutter. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 62(12), 4356–4369.
[5] World Health Organization. (2001/2014). International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF).
Με εκτίμηση,
Σουλτάτου Κωνσταντίνα – Λογοθεραπεύτρια
