Από την αρχαιότητα έως τη σύγχρονη εποχή, η μητέρα κατείχε σημαντική θέση στην οικογένεια και στην κοινωνία, αν και ο ρόλος της διαφοροποιήθηκε ανάλογα με την εποχή, τον πολιτισμό και τις κοινωνικές συνθήκες. Στις αρχαίες κοινωνίες η μητέρα είχε κυρίως την ευθύνη της φροντίδας και της ανατροφής των παιδιών και της οικογενειακής ζωής. Με την πάροδο των αιώνων, και ιδιαίτερα κατά τον 19ο και τον 20ό αιώνα, οι κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές, η είσοδος των γυναικών στην εκπαίδευση και στην εργασία και η διεκδίκηση περισσότερων δικαιωμάτων διεύρυναν σημαντικά τον ρόλο τους. Σήμερα, η μητρότητα δεν περιορίζεται μόνο στην ανατροφή των παιδιών, αλλά συνδέεται με πολλαπλούς κοινωνικούς, επαγγελματικούς και προσωπικούς ρόλους. Παράλληλα, γίνεται ολοένα και πιο σημαντική η αναγνώριση ότι οι μητέρες χρειάζονται υποστήριξη, σεβασμό και ουσιαστική φροντίδα από την οικογένεια και την κοινωνία.
Η μητέρα αποτελεί διαχρονικά ένα από τα σημαντικότερα πρόσωπα στη ζωή ενός παιδιού. Ωστόσο, ο ρόλος της δεν περιορίζεται μόνο στην οικογένεια. Οι μητέρες αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι της κοινωνίας, καθώς μέσα από την καθημερινή τους φροντίδα, τη διαπαιδαγώγηση και τη συναισθηματική παρουσία τους συμβάλλουν στη διαμόρφωση της επόμενης γενιάς.
Από τα πρώτα χρόνια της ζωής, το παιδί μαθαίνει μέσα από τη σχέση με τους γονείς και τους σημαντικούς φροντιστές του πώς να επικοινωνεί, να εμπιστεύεται, να συνεργάζεται, να θέτει όρια και να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες. Η μητέρα, όπως και κάθε σημαντικός φροντιστής, μπορεί να αποτελέσει μια ασφαλή βάση από την οποία το παιδί θα εξερευνήσει τον κόσμο και σταδιακά θα αποκτήσει μεγαλύτερη αυτονομία. Η ποιότητα της σχέσης γονέα–παιδιού αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού.
Όμως η κοινωνική αξία της μητρότητας δεν βρίσκεται μόνο στη φροντίδα των παιδιών. Οι μητέρες εργάζονται, δημιουργούν, συμμετέχουν στην οικονομική και κοινωνική ζωή, στηρίζουν οικογένειες, αντιμετωπίζουν καθημερινές δυσκολίες και πολλές φορές προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα σε πολλούς διαφορετικούς ρόλους.
Από την «τέλεια μητέρα» στην καθημερινή μητέρα
Η σύγχρονη κοινωνία έχει δημιουργήσει πολλές φορές μια εικόνα της «τέλειας μητέρας»: να είναι πάντα διαθέσιμη, υπομονετική, οργανωμένη, επιτυχημένη στη δουλειά της, να φροντίζει το σπίτι και τα παιδιά και παράλληλα να μην κουράζεται ποτέ.
Αυτή η εικόνα όμως είναι ανθρώπινα αδύνατο να επιτευχθεί.
Η πραγματική μητέρα κουράζεται. Θυμώνει. Αμφιβάλλει. Κάνει λάθη. Μπορεί κάποιες ημέρες να αισθάνεται ότι δεν τα καταφέρνει. Και όλα αυτά δεν την κάνουν λιγότερο καλή μητέρα. Την κάνουν άνθρωπο.
Η κοινωνία χρειάζεται να απομακρυνθεί από την απαίτηση της τελειότητας και να δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου η μητέρα θα μπορεί να ζητά βοήθεια χωρίς να αισθάνεται ενοχές. Η γονεϊκότητα είναι μια απαιτητική διαδικασία και η αναζήτηση υποστήριξης δεν αποτελεί ένδειξη αποτυχίας, αλλά έναν τρόπο ενδυνάμωσης του γονέα και της οικογένειας.
Η μητέρα χρειάζεται και η ίδια φροντίδα
Για πολλά χρόνια η φροντίδα αντιμετωπίστηκε σαν κάτι που η μητέρα απλώς «οφείλει» να προσφέρει. Όμως η φροντίδα έχει κόστος: χρόνο, ενέργεια, συναισθηματική προσπάθεια και πολλές φορές προσωπικές θυσίες.
Μια κοινωνία που ενδιαφέρεται πραγματικά για τα παιδιά της πρέπει να ενδιαφέρεται και για τους ανθρώπους που τα μεγαλώνουν.
Η στήριξη της μητέρας δεν σημαίνει ότι της αφαιρούμε την ευθύνη. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε πως κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να φροντίζει συνεχώς τους άλλους χωρίς να έχει και ο ίδιος στήριξη.
Χρειάζονται υπηρεσίες, υποστηρικτικά δίκτυα, ισορροπία επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, πρόσβαση σε συμβουλευτική και ψυχοκοινωνική υποστήριξη και, πάνω απ’ όλα, μια κουλτούρα που θα επιτρέπει στη μητέρα να πει:
«Χρειάζομαι βοήθεια» χωρίς να αισθάνεται ότι απέτυχε.
Η υποστήριξη των γονέων δεν αποτελεί αποκλειστικά ατομική υπόθεση. Απαιτεί τη συνεργασία της οικογένειας, της εκπαίδευσης, των υπηρεσιών υγείας και ψυχικής υγείας, της κοινωνικής προστασίας και της κοινότητας. Η δημιουργία οργανωμένων και προσβάσιμων δικτύων υποστήριξης μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην ευημερία τόσο των γονέων όσο και των παιδιών.
Οι μητέρες μεγαλώνουν και την κοινωνία
Κάθε παιδί που μαθαίνει να σέβεται, να αγαπά, να συνεργάζεται, να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του και να σέβεται τα όρια των άλλων είναι ένας αυριανός ενήλικας που θα συμμετέχει στην κοινωνία.
Γι’ αυτό η μητρότητα έχει και μια βαθύτερη κοινωνική διάσταση.
Οι μητέρες δεν μεγαλώνουν απλώς παιδιά. Συμβάλλουν στη διαμόρφωση ανθρώπων που αύριο θα γίνουν φίλοι, σύντροφοι, εργαζόμενοι, γονείς και πολίτες.
Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι όλο το βάρος της κοινωνικής διαπαιδαγώγησης πρέπει να πέφτει στις μητέρες. Η ανατροφή ενός παιδιού είναι ευθύνη της οικογένειας, της εκπαίδευσης, της κοινότητας, των υπηρεσιών και ολόκληρης της κοινωνίας.
Να στηρίξουμε τις μητέρες, όχι να τις κρίνουμε
Ίσως το σημαντικότερο που μπορεί να κάνει η κοινωνία είναι να σταματήσει να ρωτά συνεχώς τη μητέρα αν «τα κάνει όλα σωστά» και να αρχίσει να τη ρωτά:
«Εσύ πώς είσαι;»
Γιατί πίσω από κάθε μητέρα υπάρχει ένας άνθρωπος με ανάγκες, όνειρα, φόβους, επιθυμίες και δικαίωμα να υπάρχει όχι μόνο ως μητέρα αλλά και ως γυναίκα, επαγγελματίας, σύντροφος, φίλη και ξεχωριστή προσωπικότητα.
Η στήριξη της μητέρας δεν είναι πολυτέλεια. Είναι επένδυση στην οικογένεια, στα παιδιά και τελικά στην ίδια την κοινωνία.
Γιατί όταν στηρίζουμε τη μητέρα, δεν στηρίζουμε μόνο μια γυναίκα. Στηρίζουμε το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει ένα παιδί. Και όταν στηρίζουμε ένα παιδί, επενδύουμε στην κοινωνία του αύριο.
Βιβλιογραφία
Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Lawrence Erlbaum Associates.
World Health Organization. (2023). WHO guidelines on parenting interventions to prevent maltreatment and enhance parent–child relationships with children aged 0–17 years. World Health Organization.
World Health Organization. (2024). Designing, implementing, evaluating and scaling up parenting interventions: A handbook for decision-makers and implementers. World Health Organization.
UNICEF. (2024). Global parenting support framework. UNICEF.
UNICEF Europe and Central Asia. (2024). Parenting support framework for the early years. UNICEF.
ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΑΝΔΡΕΟΠΟΥΛΗ ΜΑΛΑΜΑΤΕΝΙΑ
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΣ
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΥΠΕΥΘΥΝΗ: ΒΕΛΕΝΤΖΑ ΠΑΣΧΑΛΙΝΑ
Πρόγραμμα «Κρήτη 2021-2027»
«Λειτουργία Κέντρου Ημέρας Παιδιών και Εφήβων στην Περιφερειακή Ενότητα Λασιθίου (Ιεράπετρα)»
Κωδικός ΟΠΣ: 6053469
