Στην καθημερινή πραγματικότητα οικογενειών που μεγαλώνουν παιδιά και εφήβους στο φάσμα του αυτισμού (ΔΑΦ), ένα από τα πιο συνηθισμένα αγωνιώδη ερωτήματα προς τους ειδικούς είναι το «τι κάνουμε με τις ατελείωτες ώρες μπροστά από μια οθόνη». Η εικόνα ενός εφήβου απομονωμένου στο δωμάτιό του με τα ακουστικά, αφοσιωμένου στα βιντεοπαιχνίδια, συχνά ερμηνεύεται με ανησυχία ως σημάδι απομόνωσης, εξάρτησης ή αποφυγής της πραγματικότητας. Ωστόσο, η πραγματικότητα αυτή είναι πολύ πιο σύνθετη. Για έναν έφηβο με ΔΑΦ, ο ψηφιακός κόσμος και το gaming δεν αποτελούν απλώς μια μορφή διαφυγής, αλλά συχνά τον μοναδικό ασφαλή χώρο όπου οι κανόνες της κοινωνικής αλληλεπίδρασης γίνονται προβλέψιμοι, κατανοητοί και απόλυτα διαχειρίσιμοι.
Στον φυσικό κόσμο, οι έφηβοι στο φάσμα έρχονται αντιμέτωποι με έναν καταιγισμό περίπλοκων κοινωνικών σημάτων, όπως η μη λεκτική επικοινωνία, ο σαρκασμός, οι τόνοι της φωνής και οι αγραφές κοινωνικές συμβάσεις, γεγονός που συχνά γεννά έντονο άγχος και φόβο απόρριξης. Αντίθετα, στα διαδικτυακά παιχνίδια στρατηγικής και συνεργασίας, οι κανόνες είναι σαφείς, οι ρόλοι καθορισμένοι και η επικοινωνία βασίζεται σε συγκεκριμένους στόχους. Εκεί, οι έφηβοι μπορούν να κοινωνικοποιηθούν με τους δικούς τους όρους, να συνδεθούν με συνομηλίκους που μοιράζονται τα ίδια ειδικά ενδιαφέροντα και να χτίσουν ουσιαστικές φιλίες. Η επίτευξη στόχων και η αναγνώριση εντός μιας ψηφιακής κοινότητας λειτουργούν καταλυτικά στην ενίσχυση της αυτοεκτίμησής τους, η οποία συχνά πλήττεται στο σχολικό περιβάλλον.
Ωστόσο, το βασικό ερώτημα για τους γονείς παραμένει: Πώς βρίσκουμε τη χρυσή τομή ανάμεσα στην τεχνολογία και την πραγματική ζωή;
Πρακτικές συμβουλές για γονείς:
- Αλλάξτε οπτική γωνία: Αντί να βλέπετε το παιχνίδι αποκλειστικά ως εχθρό, προσπαθήστε να το δείτε ως το “καταφύγιο” και το πεδίο κοινωνικοποίησης του παιδιού σας. Ρωτήστε το για το παιχνίδι του, δείξτε ειλικρινές ενδιαφέρον για τις επιτυχίες του και χρησιμοποιήστε το ως κοινό έδαφος συζήτησης.
- Θέστε σαφή και προβλέψιμα όρια: Τα παιδιά με ΔΑΦ ωφελούνται απίστευτα από τη δομή. Αντί για ξαφνικές απαγορεύσεις που προκαλούν εκρήξεις θυμού, συμφωνήστε από πριν συγκεκριμένα χρονικά πλαίσια (π.χ., χρήση χρονοδιακόπτη). Η αλλαγή δραστηριότητας γίνεται πιο εύκολη όταν είναι αναμενόμενη.
- Ενθαρρύνετε τη σύνδεση πραγματικού και ψηφιακού κόσμου: Αν ο έφηβος παίζει ένα ομαδικό παιχνίδι, συζητήστε πώς μπορεί να μεταφέρει δεξιότητες συνεργασίας στην τάξη ή στην οικογένεια. Αν υπάρχει κάποιος διαδικτυακός φίλος που γνωρίζει καλά, ενθαρρύνετε θετικές μορφές επικοινωνίας.
- Δημιουργήστεναναλλακτικά σημεία επαφής: Βρείτε κοινές δραστηριότητες εκτός οθόνης που βασίζονται στα ειδικά ενδιαφέροντα του παιδιού (π.χ., αν αγαπάει την τεχνολογία ή τα ψηφιακά γραφικά, μια επίσκεψη σε ένα μουσείο επιστημών ή μια κατασκευή).
Τελικά, η πρόκληση δεν είναι να απομονώσουμε το παιδί από τον ψηφιακό του κόσμο, αλλά να το βοηθήσουμε να χτίσει γέφυρες. Με κατανόηση, αποδοχή και σταθερά όρια, η τεχνολογία παύει να είναι απειλή και γίνεται ένα υποστηρικτικό σκαλοπάτι προς την αυτοπεποίθηση και την ισορροπία.
Βιβλιογραφία
American Psychiatric Association. (2013). Διαγνωστικά και στατιστικά κριτήρια ψυχικών διαταραχών (DSM-5). Αθήνα: Εκδόσεις Λαγός.
Βαλαμουτοπούλου, Χ., &Κουτελέκος, Ι. (2009). Ειδική αγωγή και εκπαίδευση ατόμων με αυτισμό. Αθήνα: ΕκδόσειςΕλληνικάΓράμματα.
Kalyva, E. (2011). Autism spectrum disorders: Educational, psychiatric and medical issues. London: Routledge.
Mazurek, M. O., & Engelhardt, C. R. (2013). Video game use in boys with autism spectrum disorder, ADHD, or typical development. Computers in Human Behavior, 29(4), 1257-1266.
